Wetenswaardigheden rondom het Lauwersmeer

Er is hard gewerkt aan een aanlegplaatsenplan van de provincies Groningen en Fryslận, de gemeenten Dongeradeel, Kollumerland, De Marne en Staatsbosbeheer, de Marrekrite, het Nationaal Park Lauwersmeer en het Watersportverbond, voor het Lauwersmeer. Zij hebben de huidige aanlegplaatsen bekeken en geconstateerd dat de huidige aanlegplaatsen niet meer goed te herstellen zijn. Daarom is en voorstel uitgewerkt om de huidige plekken geheel te vervangen. Een groots project, want er zal niet een nieuwe aanlegplaats worden gelegd maar gelijk wordt het ook iets groter en bruikbaarder voor grotere jachten en er komt in sommige kommetjes een plek voor chartervaart. Veel meer mogelijkheden zijn er niet op kortere termijn, niet vanwege financiën (uiteraard ook zeer belangrijk, maar daarvoor willen de overheden zich sterk maken), maar vooral vanwege beperkingen i.v.m. de Natuurbeschermingswet. De financiering van het plan is echter nog niet rond.

Intussen is Rijkswaterstaat in december begonnen met het baggeren van de hoofdgeulen op het meer. Ze hopen, ijs en weder dienende, half maart klaar te zijn. Daarover zijn we zeer tevreden! Maar RWS neemt niet haar verantwoordelijkheid om ook de nevengeulen te baggeren. Het is, na jaren heen en weer schuiven van wie er verantwoordelijk is voor het op diepte houden van het hele meer, inclusief de nevengeulen, nu voor 100 % duidelijk dat RWS hiervoor moet worden aangesproken. Ook bij RWS zelf weet men dat. Maar daarmee gebeurt het nog niet. Hierover wordt nog altijd gesteggeld door juristen van de provincie Groningen de gedeputeerden van de twee provincies hebben overleg met de HID van Rijkswaterstaat etc. Tot politiek niveau van de Tweede Kamer toe wordt gelobbyd. Dat kan naar verwachting nog wel even duren...

De gemeenten die ook een groot gedeelte van de aanlegplaatsen moeten financieren zijn hier absoluut niet blij mee: straks liggen er mooie aanlegplaatsen en kan de helft van de boten er niet komen omdat het meer teveel dichtslibt… Hoe zal dit aflopen?

De Robbegatsluis. (effe een zucht). Het wordt er niet beter op: er komt een nieuwe Ezonborg, die vaker per dag door de sluis gaat varen. De Ezonborg heeft opnieuw een poging gedaan om recht op voorschutting te krijgen. Dat gaat niet gebeuren. Vanuit de ondernemers in Lauwersoog ligt er een heel zware lobby om veel langere spertijden. De beheerder van de sluis, de provincie Groningen is hier fel op tegen. (Geluiden als: “we doen een kwartier voor de veerboot vertrekt de brug vast open, dan moet iedereen wel op tijd bij die boot zijn”. Maar goed, ook dat is natuurlijk niet een reële oplossing). Eigenlijk moeten we constateren dat er geen goede oplossing te vinden is op korte termijn. Een nieuwe sluis, groter, tja, die bouw je niet even vandaag en dat kost natuurlijk ook wel wat, geld wat niet gereserveerd is. Dus, op korte tijd moeten we roeien met de riemen die we hebben. Maar er wordt wel aan een plan gewerkt!

Er ligt een voorstel om de bedieningstijden iets uit te breiden, uiteraard alleen mogelijk s’morgens en s’avonds. Bijvoorbeeld vrijdagavond tot 20.00uur? Waardoor een aantal mensen kan besluiten om nog na het werk op vrijdagavond te schutten. Zondagmorgen een half uur eerder beginnen, om 8.00 uur? Dan nog vroeger opstaan op zondag, maar oké, geen oponthoud voor de sluis? Zondagavond nog iets langer doorgaan, tot 20.30 uur? Als je nog ver moet varen naar Dokkumer Nieuwe Zijlen of Zoutkamp of ver moet rijden om thuis te komen, of jonge kinderen aan boord hebt, is dat geen optie, voor sommige anderen is dit wel aantrekkelijk. Eerst eens zien wat haalbaar is.

Er wordt ook gekeken of de sluisbedienaars beter op de problematiek kunnen inspelen. Trouwens: ik blijf veel respect hebben voor de mensen die daar werken, het lijkt me geen gemakkelijke baan als het zo druk is met wegverkeer en bootjes die zo nodig willen schutten. Petje af!

Voor het baggeren van de geul naar Noordpolderzijl lijken de kansen te keren: de gemeente is bezig met voorbereidingen om in maart de toegangsgeul en de haven te baggeren. De definitieve vergunningen zijn (eind januari) nog niet afgegeven, maar dat lijkt een kwestie van tijd.

De gemeente is ook bezig met oplossingen voor de toekomst: ze willen een vergunning voor 10 jaar. Bovendien gaan ze overleggen met het Waterschap om adequater gebruik te maken van de stuwkracht van het gemaal.

De MZI’s: voor jullie intussen ook een bekend begrip? Nog maar even een toelichting. We hebben ze het vorige jaar ook al zien liggen voor en nabij de haven van Lauwersoog. Mosselzaadinvanginstallaties, netten, waaraan mosselzaadlarfjes zich nestelen en beginnen te groeien. Na een aantal maanden worden ze geoogst en overgebracht naar Zeeland, waar ze uit moeten groeien tot de beroemde Zeeuwse mossel. De netten hangen verticaal in het water, op plaatsen waar het zeker drie meter diep is. Je kunt de stroken of cirkels waarin ze liggen goed zien (met goed weer en als je dichterbij bent). De gebieden zijn goed afgebakend met (verlichte) tonnen. De meeste MZI’s staan echter niet op de kaart. De locaties worden wel gepubliceerd in bijv. “Berichten aan Zeevarenden”.

Door andere ideeën over het schrapen van de bodem mag er niet meer op de ouderwetse manier mosselzaad worden gevangen. Een experimentele periode tot 2010 moet voldoende gegevens opleveren om nieuwe methoden van kweken van mosselzaad te vinden. Het westelijk Waddengebied schijnt beter geschikt te zijn dan het oostelijk Wad. Er zullen (zoals nu de uitspraken van het ministerie van LNV luiden, maar dat wordt tegengesproken door de mosselaars zelf) vanaf 2010 geen MZI’s meer in het oostelijk Wad komen. Waarom ze er dit jaar dan wel zijn? Een goede vraag, ondanks aandringen komen we niet verder dan: “2009 is nog een experimenteel jaar”.

Het experiment loopt dus nog een jaar door, daarom zullen we ze het komend seizoen wel weer in ons gebied zien: Er ligt er eentje in de buurt van Noordpolderzijl en twee vlakbij Lauwersoog. De MZI voor de haven wordt verder naar het oosten en naar de zuidkant van de geul verplaatst. Misschien niet zo’n fijne locatie voor onze zeilwedstrijden, maar, wel een veiliger plek voor de vaart. Het is een compromis. Voor het westelijk Wad zijn de onderhandelingen van LNV en de mosselaars met o.a. onze recreatieorganisaties nog niet afgerond als ik dit schrijf. Daar, het westelijk Wad, worden veel meer locaties geclaimd dan eerdere jaren. O.a. ook boven een aantal bestaande mosselpercelen in het Oosterom en een groot gebied noord van de betonning van de Blauwe Slenk bij het Griend.

Intussen zijn de onderhandelingen met betrokken organisaties al weer verder gerold. Het Griend en het Oosterom lijken gevrijwaard te blijven van MZI’s. Maar we weten het niet zeker.

Bovendien hebben de mensen van LNV ons verzekerd zal er vanaf volgend jaar een vergunning worden gegeven voor een aantal plaatsen. Die vergunningen gelden tot 2014. In die jaren zal er verder geëxperimenteerd worden met MZI’s op de Noordzee (misschien ook in windmolenparken). Een andere mogelijkheid zal zijn de kleien mosseltjes uit het buitenland te gaan importeren. Maar ook over import zijn de meningen verdeeld: dat zou andere exoten naar Nederland kunnen brengen, zoals we nu ook de Japanse mossel binnen hebben gekregen. Maar de mosselaars zelf zijn ook niet blij met verdergaande experimenten: zij investeren nu in installaties, die ze vele jaren te hopen gebruiken.

Oftewel, er wordt heel veel gepraat, er wordt veel onderhandeld. Maar het resultaat zal vooral afhangen van de haalbaarheid van op grote schaal mosselzaad te kunnen kweken met netten. En van de haalbaarheid van voldoende resultaat is iedereen nog niet overtuigd.

Rijkswaterstaat is druk doende met een nieuwe opzet van een zeeverkeerscentrale. De huidige verkeerscentrale en zeeverkeerspost voor de Waddenzee zijn aan modernisering toe. Rijkswaterstaat wil de verkeersbegeleiding voor de gehele Waddenzee in één nieuwe Zeeverkeerscentrale Waddenzee onderbrengen. De centrale wordt gehuisvest in de zeevaartschool Willem Barentsz op Terschelling.In 2005 nam Rijkswaterstaat het besluit om de Zeeverkeerscentrale Waddenzee te huisvesten in de huidige zeevaartschool. De verwachting is dat de bouw medio 2009 van start gaat en dat de werkzaamheden in 2010 gereed zijn.

De nieuwe Zeeverkeerscentrale Waddenzee maakt gebruik van moderne technologie. Door te werken met camera’s en radarsystemen kan de scheepvaart voor het gehele waddengebied ondersteund worden. Hierdoor wordt de verkeersbegeleiding beter en wordt het veiligheidsniveau van de scheep- en recreatievaart op de Waddenzee verhoogd. 

Scheepvaartbegeleiding op de Waddenzee gebeurt nu nog vanuit de verkeerscentrale op Terschelling en de zeeverkeerspost op Schiermonnikoog. Deze zijn vierentwintig uur per dag en zeven dagen per week bemand. Beide verkeerstorens bieden onvoldoende ruimte en zijn aan modernisering toe. Bovendien wil Rijkswaterstaat de radardekking op de Waddenzee uitbreiden.

Ook de zeeverkeerspost op Schiermonnikoog biedt onvoldoende mogelijkheden om een moderne verkeerscentrale te huisvesten.
De Zeevaartschool Willem Barentsz op Terschelling biedt prima mogelijkheden om een moderne verkeerscentrale te huisvesten. Zo biedt deze locatie voldoende ruimte voor de benodigde werkplekken en de daarbij behorende apparatuur. RWS hoopt medio 2009 met de bouw te beginnen en de nieuwe centrale half 2010 in gebruik te nemen.

Wij blijven pleiten voor bemande vuurtorens. Oren en ogen die plaatselijk bekend zijn geven toch een grote meerwaarde voor veiligheid. Dat moet voorop blijven staan.

Samen met een aantal partners van het Convenant Vaarrecreatie Waddenzee zijn we bezig vorm te geven aan het idee van gastheer op het Wad. Mensen die zich niet houden aan de Erecode zullen, voorlopig op een paar zeer kwetsbare plekken, worden aangesproken op hun gedrag. We veronderstellen dat veel mensen iets doen zonder de consequenties van hun gedrag te overzien. Als hun duidelijk wordt gemaakt welke impact hun gedrag heeft op de natuur, nemen we aan dat het (toch al zeer beperkte) aantal verstoringen nog verder zal dalen. Mensen die zich moedwillig misdragen zullen worden bekeurd. Waarschijnlijk zult u dit jaar al gastheren en vrouwen tegen kunnen komen op bijvoorbeeld Engelsmanplaat.

Om beter inzicht te krijgen in het aantal werkelijke verstoringen zullen we met de andere recreatiepartners meewerken aan het monitoringsplan. Een goed idee, want volgens ons is de werkelijke verstoring echt niet zo groot en zijn al die beperkende maatregelen wel te strak.

Zoals op het Rif: we weten intussen hoe de vogeltellers daar werken. Daardoor kunnen we met zekerheid zeggen dat de afsluiting van het hele Rif niet juist is. Er wordt namelijk alleen gekeken naar de oostkant van het Rif, daar waar echt een hoger duin is ontstaan en waar werkelijk veel vogels zitten tijdens de perioden om hoogwater (maar ook niet het hele jaar). Het is goed dat daar niet wordt rondgesjouwd door nietsvermoedende mensen. Dat willen we ook niet, dus we zullen de afsluiting van dat stuk van het Rif vast met z’n allen willen respecteren. Het westelijke stuk Rif moet weer voor recreatief medegebruik beschikbaar komen. We hopen dat nog voor het komend vaarseizoen met LNV te hebben geregeld.

Helaas moeten we steeds meer tijd besteden aan allerlei maatregelen die vanuit Europa worden opgelegd. Het een drukt ons niet zo zwaar (zoals de Kaderrichtlijn Water) een andere zoals Water 2000+, met watervisies etc. en het Beheerplan Rijkswateren raakt ons wel degelijk. Denk maar aan de plannen voor zoet – zout Lauwersmeer en / of een gemaal. Dat gemaal zal er wel moeten komen. Anders krijgen we natte voeten tot in Drenthe en zeker in Friesland. Want het Friese water stroomt ook voornamelijk af via het Lauwersmeer. Dat kan alleen via natuurlijke weg, niet zoals vanuit Groningen via het gemaal in Electra, De Waterwolf. Maar het probleem voor de overheden is nu  “waar halen we de centen vandaan, want voor een gemaal is niet gereserveerd bij de landelijke overheid: het staat niet in de begrotingsplanningen voor de komende jaren.

In Fryslận gaan er weer opnieuw geluiden op dat het zo’n vaart niet loopt met de natte voeten en dat we er beter aan doen op een duurzame manier het waterprobleem aan te pakken. Weer een onderzoek, weer uitstel. De tijd gaat verder en wij, gebruikers van de havens aan het meer, weten dat het toch regelmatiger voorkomt dat we bijna niet bij de boot kunnen komen. Dus, kennelijk wordt het probleem wel nijpender.

Maar een andere, zeer ingrijpende bedreiging, zou wel eens de Europese regelgeving via Natura 2000 kunnen worden. We zijn momenteel heel onzeker over de gevolgen hiervan voor de recreatie op het Wad. Dit hele gebied, exclusief de grote havens, is tot “natuurlijk water” gebombardeerd, wat betekent dat de natuur voorliggend is voor alle andere activiteiten. Dus: als een bepaalde vogelsoort, of bijvoorbeeld maar eens weer de zeehond wordt bedreigd moet dat worden voorkomen door maatregelen. Bijvoorbeeld bescherming door afsluiting van gebieden op het Wad, zoal we dat nu al kennen via de artikel 20 gebieden in het kader van de Natuurbeschermingswet. Van ons, jullie vertegenwoordigers in deze trajecten, wordt verlangd dat we tot in de puntjes snappen waar het over gaat. Dat zou niet zo moeten zijn, maar dit is wel de realiteit. Helaas, wij zijn geen vogeldeskundigen, hebben geen studie in Wageningen achter de rug, zijn geen ecoloog of bioloog. We doen ons best en proberen ondertussen ook de politiek in Den Haag in te laten zien dat dit toch niet de bedoeling zou moeten zijn, wij moeten niet te hoeven vechten met dergelijke kennis achter de hand. Er moet neutraler door de overheden naar deze problemen worden gekeken. Niet alleen maar met natuurogen, maar ook met inzicht in economische waarden en respect voor recreatief medegebruik.

Gelukkig hebben we, door onze inzet en goede contacten (o.a. met het Convernant Vaarrecreatie), aan de natuurorganisaties kunnen laten zien dat we van goede wil zijn vanuit de recreatievaart. Daardoor zijn onze ontmoetingen met de natuurorganisaties op een heel veel plezieriger niveau gekomen dan een paar jaar geleden. We hopen samen met hen tot een evenwichtiger standpunt naar de overheid te kunnen komen, waardoor de mogelijkheden om vrij in het rond te kunnen blijven varen op het Wad ook voor de toekomst gewaarborgd blijven.

Zuid van de Marnewaard wil men een aantal windmolens plaatsen. Er staan nu ook een aantal, maar die zullen dan worden vervangen door veel grotere. Voor ons niet zo’n probleem, we kunnen wel blijven varen op het meer. Maar voor anderen een doorn in het oog. Wij zullen misschien veel problemen krijgen met de toekomstplannen voor grote windmolenparken op zee. In het Nederlandse deel, maar nog veel meer in het Duitse deel wat doorloopt tot ver naar het westen hier boven de Nederlandse kust. Gewoon rechtdoor bijvoorbeeld de Colin Archer Race naar Noorwegen varen zit er dan niet meer in. Er zullen een paar corrididors komen, maar we kunnen het verder wel vergeten dat de zee vrij is om te varen. Want wij mogen er net zo min doorheen varen als de grote schepen.

Groningen, februari 2009

tekst & foto’s Janny du Bois.